در این سلسله مقالات ادامه دار قصد دارم به یکی از جدیدترین رویکردهای استراتژی، یعنی رویکرد دوسوتوانی سازمانی[1] بپردازم. این سلسله مطالب قصد دارد به مجموعه سؤالات زیر پاسخ دهد با هارمه همراه باشید تا در ادامه به اولین بخش از این مجموعه بپردازیم.

  • دوسوتوانی سازمانی چیست؟
  • تاریخچه دوسوتوانی
  • اکتشاف در مقابل بهره برداری
  • تقسیم بندی اکتشاف و بهره برداری
  • برخی مسائل ناهماهنگ اکتشاف و بهره‌برداری
  • مفاهیم دیگر مرتبط با دوسوتوانی
  • گزینه‌هایی برای تحقق دوسوتوانی (خارجی در مقابل داخلی)
  • گزینه‌هایی برای تحقق دوسوتوانی ( متوالی در مقابل موازی)
  • گزینه‌هایی برای تحقق دوسوتوانی (معماری/ساختاری در مقابل زمینه‌ای/متنی/بافتی)
  • گزینه‌هایی برای تحقق دوسوتوانی (رفتار مدیریت ارشد سازمان)
  • اکتشاف، بهره‌برداری و مدیریت تکنولوژی
  • اکتشاف، بهره‌برداری و نوآوری باز
  • منبع یابی تکنولوژی
  • انتقال‌های اکتشاف و بهره‌برداری
  • اکتشاف، بهره‌برداری و بازاریابی
  • بهبود ساختارها و فرآیندهای مدیریت با اکتشاف و بهره‌برداری
  • قابلیت‌های پویا و دوسوتوانی سازمانی
  • اجزای قابلیت‌های پویا
  • قابلیت‌های پویا و پویایی بازار
  • نتیجه‌گیری و جمع‌بندی

قوی‌ترین و باهوش‌ترین گونه زنده نمی‌ماند، بلکه پاسخگوترین گونه به تغییرات بقا خواهد یافت.

– چارلز داروین

سازمان‌ها به‌منظور بقا نیازمند انطباق با تغییراتی داخلی و خارجی هستند که به‌طور مداوم اتفاق می‌افتد. در این راستا، مفهوم دوسوتوانی راهی برای مدیریت و انطباق سازمان با تغییرات محیطی به‌وسیله همسوسازی همزمان ساختار و فرآیندها با استراتژی‌ها و اهداف سازمان است.

کلمه «دوسوتوانی» اولین بار توسط دانکن به ادبیات کسب‌وکار معرفی شد. وی به‌منظور انجام متوالی فعالیت‌های مربوط به انطباق و همسویی در سازمان‌ها، داشتن ساختاری دوگانه را پیشنهاد نمود [2].

دوسوتوانی سازمانی چیست؟

از دیدگاه اصطلاح‌شناسی، کلمه «دوسوتوانی»[3] ، به‌عنوان توانایی فردی برای استفاده از دودست به‌آسانی می‌باشد. این کلمه اخیرا در زمینه‌های سازمانی مختلف به‌کاررفته است. تحقیقات اولیه به‌وسیله دانکن (۱۹۷۶) منجر به ورود این اصطلاح به ادبیات دنیای کسب‌وکار‌شد.

با افزایش عدم قطعیت اقتصادی در طول سال‌های اخیر، موضوع قابلیت انطباق[4] که بر «توانایی حرکت سریع به سمت فرصت‌های جدید و تنظیم بازار فرّار» تمرکز مینماید، بسیار پراهمیت‌تر شده است. بااین‌حال شرکت‌های موفق نه‌تنها بایستی برای فرصت‌های جدید تلاش کنند بلکه باید «توانایی بهره‌برداری ارزش‌های دارایی‌های اختصاصی و حرکت روی مدل‌های کسب‌وکار موجود» را نیز داشته باشد؛ این توانایی به معنی هم‌راستایی فراوانی در فرایندهای سازمانی می‌باشد [5].

دوسوتوانی
دوسوتوانی

به‌عبارت‌دیگر، شرکت‌ها نبایستی تنها هدف خود را بر بررسی آینده و نوآوری ناپیوسته، برای مشتریان جدید و تغییرات انقلابی قرار دهند بلکه، بایستی در همان زمان، بر مشتریان موجود تمرکز و نوآوری به همراه تغییرات تدریجی نیز داشته باشند.

دوسوتوانی توانایی مهارت در هر دو سوی، قابلیت انطباق و همسوسازی به‌صورت همزمان می‌باشد [6]. این شرکت‌ها باید بین اکتشاف و بهره‌برداری تعادل برقرار نمایند چراکه دستیابی به مزیت رقابتی پایدار از طریق سازمان‌های دوسوتوان رخ می‌دهد.

مساله اصلی دوسوتوانی

دوسوتوانی، شامل فرآیندهای مکمل اکتشاف و بهره‌برداری، افزایش توجه بر تحقیق سازمانی و پیدا کردن کاربردهای آن در حوزه‌های مختلف می‌شود [7][8][9][10].

به نظر می‌رسد توافق عام بر این است که سازمان‌ها اگر می‌خواهند در محیط کسب‌وکار موفق باشند باید در هر دو حوزه اکتشاف و بهره‌برداری وارد شوند. چون امروزه، سازمان‌ها ازیک‌طرف در حال تلاش برای کارآمدی به شکل‌های سودآوری و هم‌راستایی ؛ و از طرف دیگر اثربخشی به‌صورت انطباق و انعطاف‌پذیری می‌باشند.

به‌عبارت‌دیگر، شرکت‌ها نه‌تنها باید در بهره‌برداری تمرکز داشته باشند بلکه بایستی اکتشاف را هدف خود قرار دهند این امر به‌خصوص در بازارهایی با سرعت‌بالا [11] از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است.

اگر شرکت‌های موفق به رسیدن به این دو هدف به‌صورت همزمان نشوند، ممکن است که موفقیت و بقای بلندمدت از دست بدهند. دو موضوعی که باعث عدم دستیابی به موارد بالا می گردد معضل نوآوران و پارادوکس موفقیت است.

بزرگ و موفق بودن در دوره‌ای از زمان هیچ تضمینی برای ادامه بقا سازمان نمی‌دهد. -اوریلی و توشمان ۲۰۰۸

اخیراً توشمان و اوریلی و همکارانشان [12][13][14] استعاره شعبده‌باز را استفاده نمودند که پیشنهاد کنند مدیرانی که توانایی یکپارچه کردن و تطبیق فعالیت‌های اکتشاف و بهره‌برداری دارند می‌توانند یک جریان مداوم از نوآوری، شامل نوآوری تدریجی و بنیادی به وجود آورند.

در مورد مفهوم دوسوتوانی برخی توافقات به نظر می‌رسد حول تعریفی در حال به وجود آمدن است که دوسوتوانی سازمانی را «توانایی شرکت در اکتشاف و بهره‌برداری به‌طور همزمان» توصیف می‌کند [15].

دیدگاه اکتشاف/بهره‌برداری به دسته بزرگی از پدیده‌های سازمانی متفاوت مانند نوآوری [16]، اتحادهای استراتژیک [17][18][19]، جستجو و خلق دانش [20][21] و ورود به بازار [22]، مسائل نوآوری باز [23]، انتقال بین اکتشاف و بهره‌برداری [24]، بازاریابی تکنولوژی [25] و ساختار و فرآیند مدیریت [26] بکار گرفته‌شده است.

معضل نوآوران

یکی از موضوعاتی که که اخیراً به‌طور گسترده در متون کسب‌وکار موردبحث قرارگرفته «معضل نوآور [27]» است[28]. معضل نوآوران چالش شرکت‌های نوآور برای مدیریت محیط به‌شدت متغیر از طریق فعالیت همزمان در هر دو حوزه انتفاع و اکتشاف می‌باشد.

معضل نوآوران اشاره به شکست و ناتوانی سازمان‌های موفق در عین تصمیم‌گیری درست و منطقی در مورد نوآوری‌های تکنولوژیکی برانداز[29] و نامربوط در صنایعشان را دارد.

پارادوکس موفقیت سازمان‌ها

علاوه بر این، خطر بسیار محتمل دیگری برای هر سازمان موفقی تمایل برای ادامه راه، استراتژی و اهداف فعلی و ایجاد نوعی ترس از تغییر می‌باشد[30][31]. این گرایش ممکن است سازمان را در وضعیتی قرار دهد که «پارادوکس موفقیت [32]» شناخته می‌شود.

مطالعات نشان می‌دهد که تنها چند شرکت از 266 شرکت در طول دوره 1984-2004 جان سالم به دربرده‌اند. دلیل اصلی شکست، عدم انطباق با تغییرات بازار و درنتیجه عملکرد پایین بوده است.

شرکت‌های بزرگ‌تر و مسن‌تر، درگذر زمان پیچیدگی ساختار و سیستم خود را افزایش خواهد داد و درنتیجه، مقاومت شدیدی نسبت به تغییرات خواهند داشت [33][34].

برای غلبه بر این پارادوکس، شرکت نبایستی تنها در بازارهای موجود موفق باشد بلکه بایستی به‌اندازه کافی برای انطباق با بازارهای جدید انعطاف‌پذیر باشد. این امر چالشی است که شرکت‌ها نمی‌تواند به‌راحتی با آن مقابله نمایند.

راه حل دوسوتوانی

به‌عنوان یک‌راه حل برای این دو معضل، محققان کسب‌وکار پیشنهاد می‌کنند که سازمان‌ها ویژگی‌هایی را به دست آورند که به دوسوتوانی سازمانی معروف است[35][36]، در ادبیات مختلف دوسوتوانی به‌عنوان یک فاکتور بسیار مهم برای رسیدن به مزیت رقابتی پایدار در نظر گرفته می‌شود [37][38].

تطابق سازمان [39] نه‌تنها منجر به کارایی کوتاه‌مدت می‌گردد بلکه نوآوری بلندمدت را نیز بهبود می‌بخشد. دوسوتوانی می‌تواند باعث اجتماع همزمان برنامه‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت سازمان به‌منظور دستیابی به مزیت رقابتی پایدار باشد.

سازمانها نیاز به دوسوتوانی دارند
سازمانها نیاز به دوسوتوانی دارند

از دیدگاه اصطلاح‌شناسی، کلمه «دوسوتوانی» به معنی توانایی استفاده از هر دو دست به‌طور مساوی و به‌طور همزمان می‌باشد (فرهنگ لغت آنلاین کمبریج). در ادبیات دنیای کسب‌وکار، این اصطلاح اولین بار توسط دانکن معرفی‌شده است (۱۹۷۶).

دوسوتوانی به معنی داشتن تغییرات تدریجی و هم انقلابی [40] به‌صورت همزمان است [41]. تغییرات تدریجی یا تکاملی به شکل بهبود فرایند سازمانی و تغییرات انقلابی به طراحی فرآیندهای سازمانی به ‌منظور جذب ارزش اشاره دارد [42].

توجه داشته باشید که فرایندهای سازمانی مانند توسعه محصول، اتحاد، سرمایه‌گذاری و نوآوری مشترک [43][44] مکانیسم‌هایی هستند که از طریق آن قابلیت‌های پویا توسعه‌یافته و استقرار می‌یابند [45].

قابلیت‌های پویا، فعالیت‌هایی در شرکت‌ها هستند که می‌توانند رسیدن به دوسوتوانی را تسهیل نمایند؛ اما درک اینکه قابلیت‌های پویا چگونه دررسیدن به دوسوتوانی کمک می‌نمایند هنوز چالشی بزرگ برای شرکت‌های است.

چگونه به دوسوتوانی برسیم

مشکل اصلی این است که چگونه به دوسوتوانی که خود سؤالی بزرگ در دنیای کسب‌وکار است و نظرات مختلفی درباره آن وجود دارد؛ برسیم؟

  • کریستنسن (۱۹۹۷) ادعا می‌کند که دستیابی به دوسوتوانی غیرممکن است
  • اما اوریلی و توشمان (۲۰۰۸) بر این باور هستند که تحت شرایط مناسب شرکت‌ها ممکن است به آن دست پیدا کنند.

نظرات مختلف بین محققان کسب‌وکار و همچنین رمز و راز دوسوتوانی سازمانی این موضوع را جالب‌تر می‌کند. علاوه بر این، بسیاری از مقالات در این زمینه ادعا می‌کنند که دوسوتوانی یک مفهوم مهم در بازارهای بسیار آشفته است. به نظر می‌رسد در شرایط دیگر بازار در این مورد این پدیده هیچ بحثی وجود ندارد یا حداقل خیلی مطرح نیست؛ بنابراین، به نظر می‌رسد که باید شرایط مختلف بازار باید در تحقیقات دوسوتوانی در نظر گرفته شود.

خطوط بالا اهمیت دوسوتوانی را به‌عنوان پدیده‌ای که موردتوجه محققان حوزه کسب‌وکار شده را آشکار می‌کند. بااین‌حال، چگونگی کسب آن توسط سازمان‌ها هنوز تحت بحث و بررسی می‌باشد. در ادامه، بحث مشکلات مربوط به تئوری دوسوتوانی سازمانی و مفاهیم مرتبط با آن را توصیف می‌نماییم.


قسمت بعدی
تاریخچه دوسوتوانی
دوسوتوانی سازمانی چیست؟
4.74 (94.74%) 19 رای

پانویس ها و مراجع   [ + ]

دیدگاه بگذارید

Be the First to Comment!

Notify of
avatar
wpDiscuz